Flagey
Quatuor Ebène
Julien Mignot

Quatuor Ébène

21.11.2026 - 20:15

programma

Ludwig van Beethoven (1770-1827)

Strijkkwartet nr. 5 in A, op. 18/5 (1798-1800)

I. Allegro
II. Menuetto
III. Andante cantabile
IV. Allegro assai

Strijkkwartet nr. 4 in c, op. 18/4 (1798-1800)

I. Allegro ma non tanto
II. Andante scherzo quasi allegretto
III. Menuetto : Allegretto
IV. Allegro – Prestissimo

PAUSE

Strijkkwartet nr. 12 in Es, op. 127 (1825)

I. Maestoso – Allegro
II. Adagio, ma non troppo e molto cantabile
III. Scherzando vivace
IV. Allegro

Einde van het concert: +/- 22:15

 

biografie

Het Franse Quatuor Ébène werd in 1999 opgericht aan het Conservatoire de Boulogne-Billancourt. Violisten Pierre Colombet en Gabriel Le Magadure zijn er sinds de oprichting bij, altvioliste Marie Chilemme kwam erbij in 2017 en celliste Yuya Okamoto in 2024. 

In Frankrijk brak het kwartet door met de Tweede Prijs (in ex aequo zonder Eerste Prijs) op het Concours international de quatuors à cordes de Bordeaux. Een jaar later kwam het onder de internationale aandacht toen het de Eerste Prijs in de categorie strijkkwartet behaalde op de Internationaler Musikwettbewerb des ARD in München. 

Sindsdien vestigde het Quatuor Ébène zijn naam als een veelzijdig kwartet dat naast klassieke muziek ook hedendaagse muziek en jazz- en popnummers speelt. Daarbij stond het op vrijwel alle belangrijke internationale podia, waaronder de Philharmonie de Paris, de Elbphilharmonie Hamburg, Konzerthaus Berlin, Wigmore Hall in Londen en Carnegie Hall in New York. 

Voor hun muzikale verdiensten werd het Quatuor Ébène onderscheiden met onder meer de Frankfurter Musikpreis in 2019 – als eerste ensemble ooit – en de Musikfest-Preis Bremen in 2026. 

In 2020 vierde het kwartet de 250ste verjaardag van Beethoven met het project Beethoven around the world. In het kader van dit project maakte het Quatuor Ébène liveopnames van al Beethovens strijkkwartetten in concertzalen op alle continenten en speelde het tussen 2018 en 2020 meer dan honderd concerten in zo’n twintig landen. Sindsdien behoren de kwartetten tot hun vaste concertrepertoire.

Sinds seizoen 2021-2022 cureert het Quatuor Ébène samen met het Belcea Quartet een concertreeks bij het Wiener Konzerthaus. Daarnaast was het kwartet de afgelopen seizoenen in residentie bij de Philharmonie Luxembourg (2022-2023), Radio France (2022-2025) en Beethovenfest Bonn (2026). 

toelichting

Om vat te krijgen op het veelzijdige oeuvre van kunstenaars delen we hun werk doorgaans op in verschillende fases. Een typisch model daarvoor is een opsplitsing in drie periodes: een vroege fase waarin de kunstenaar zich de bestaande traditie eigen maakt en stilaan een persoonlijke signatuur ontwikkelt; een middenperiode waarin diens uitgesproken eigen stijl tot volle ontplooiing komt; en een late periode waarin de artiest vaak een uiterst persoonlijke en eigenzinnige richting inslaat. Achter dat schema schuilt een romantisch idee van de kunstenaar als scheppend genie, dat eerst de conventies van zijn tijd naar zijn hand zet, vervolgens nieuwe artistieke normen vestigt en uiteindelijk zelfs die normen overstijgt. Het schoolvoorbeeld hiervan binnen de muziekgeschiedenis is Ludwig van Beethoven, wiens oeuvre al vroeg als een opeenvolging van drie periodes geïnterpreteerd werd.Die indeling groeide uit tot een invloedrijk referentiekader voor de manier waarop we zijn werk begrijpen.

Zo'n indeling is echter niet zonder risico. Ze herleidt een complexe realiteit tot een overzichtelijk ontwikkelingsverhaal en dreigt daarbij de eigenheid van bepaalde werken uit het oog te verliezen. Bovendien weerspiegelt ze vaak bredere culturele opvattingen over artistieke ontwikkeling. Zo resoneert ze met het schema van opkomst, bloei en verval, waarin de late stijl zou worden beschouwd als een teken van artistieke aftakeling – de kunstenaar verliest zijn greep op de conventies en produceert steeds ontoegankelijker werk. Een eerder teleologische visie ziet de late stijl juist als de ultieme ontplooiing van het artistieke genie, waarbij de kunstenaar aan het eind van diens leven een vorm van vernieuwing bereikt die tijdgenoten niet meer kunnen begrijpen. Vooral dat laatste beeld is sterk verbonden geraakt met Beethoven: zijn late werk groeide uit tot een referentiepunt voor hoe we de laatste creatieve fase van kunstenaars interpreteren.

Ondanks die mogelijke problemen biedt de driedeling een bruikbaar kader om de grote verschuivingen in Beethovens oeuvre te begrijpen. Nog tijdens zijn leven werd ze voorgesteld door verschillende beschouwers van zijn werk, en na zijn dood werd ze gretig overgenomen in de geschiedschrijving, onder andere door zijn eerste biograaf Johann Aloys Schlosser in 1828. Over de precieze grenzen tussen de periodes bestaat tot vandaag discussie: verschillende werken laten zich niet zomaar in één vakje onderbrengen en de scharniermomenten worden al naargelang de auteur anders gelegd, maar over de globale opdeling in drie periodes bestaat er wel een consensus.

De drie periodes van Beethoven

In zijn vroege periode (tot ca. 1802) maakt Beethoven zich de Weense klassieke stijl van Haydn en Mozart eigen en legt hij zijn eerste persoonlijke accenten. De Strijkkwartetten op. 18 vormen een belangrijke bekroning van die eerste fase. Sommige muziekhistorici onderscheiden daarnaast een aparte periode voor de composities die Beethoven in Bonn schreef, voor zijn vertrek naar Wenen in 1792. Veel van die vroege werken kregen echter geen opusnummer (tenzij Beethoven ze later herwerkte) en behoren daardoor niet tot zijn ‘officiële’ oeuvre.

In de middenperiode (ca. 1803-1812) ontwikkelt Beethoven een grootschalige, dramatische stijl, die vaak met het begrip ‘heroïek’ wordt geassocieerd. Deze nieuwe fase volgt op een belangrijk keerpunt in zijn leven, waarvan het Heiligenstädter Testament uit 1802 getuigt: in die onverstuurde brief aan zijn broers verwoordde Beethoven immers zijn wanhoop over zijn toenemende doofheid. Het streven naar symfonische grootschaligheid en intense expressie laat zich in deze periode ook voelen in genres als de pianosonate en het strijkkwartet. Werken als de Derde Symfonie (“Eroica”) en de Vijfde Symfonie belichamen deze stijl bij uitstek.

In zijn late periode (1813-1827) wordt Beethovens muziek intiemer en introspectiever, maar tegelijk ook complexer en experimenteler. In zijn latere jaren bleef Beethoven in Wenen een gerespecteerd componist, maar mede door zijn toenemende doofheid werd hij tegelijk beschouwd als een wat eigenzinnige buitenstaander. Dat beeld van een teruggetrokken en geïsoleerde componist versterkt ook de manier waarop zijn late muziek wordt geïnterpreteerd. Toch is zijn late stijl niet uitsluitend naar binnen gekeerd: naast complexe, diepgravende muziek is er ook ruimte voor volkse dansritmes en aardse humor. Die uiteenlopende aspecten komen het meest uitgesproken tot uiting in de vijf laatste strijkkwartetten, die tot zijn allerlaatste composities behoren. Hun onconventionele vormen en muziektaal stuitten bij de eerste luisteraars soms op onbegrip, maar konden in de loop van de geschiedenis op steeds meer waardering rekenen.

Strijkkwartet nr. 5 in A, op. 18/5

Op het programma van dit concert staan weliswaar geen werken uit de middenperiode, maar de vroege (Strijkkwartet nr. 5 en 4) en late Beethoven (Strijkkwartet nr. 12) zijn wel goed vertegenwoordigd. In het Strijkkwartet nr. 5 in A zijn de klassieke wortels het duidelijkst. Beethoven liet zich rechtstreeks inspireren door Mozarts Strijkkwartet nr. 18, K 464 in dezelfde toonaard, dat hij zelfs integraal overschreef om de klassieke kwartetstijl in de vingers te krijgen. De verwantschap met Mozart klinkt vooral door in de warme, zangerige sfeer van het openingsdeel en de elegante melodische eenvoud van het daaropvolgende menuet. 

Het zwaartepunt van dit kwartet ligt in de derde beweging, die bijna dubbel zo lang is als de andere delen. Net als Mozart in zijn K 464 kiest Beethoven voor een omvangrijke variatiereeks, maar in de grote verscheidenheid aan texturen en instrumentale inventiviteit onderscheidt hij zich van zijn voorbeeld. In de finale laat Beethoven het openingsmotief in canon inzetten. Door het verfijnde samenspel tussen de vier gelijkwaardige stemmen bewijst hij in dit slotdeel zijn meesterschap in de klassieke kwartetstijl.

Strijkkwartet nr. 4 in c, op. 18/4

Het Strijkkwartet nr. 4 staat enigszins apart in Beethovens eerste kwartetverzameling: het is het enige uit de reeks in een mineurtoonaard. De keuze voor do klein is veelzeggend. Deze toonaard zou uitgroeien tot een van Beethovens herkenbaarste muzikale signaturen, waarin hij zijn meest dramatische en stormachtige ideeën kwijt kon. Dat blijkt ook uit dit kwartet, dat verwantschappen vertoont met de Pianosonate nr. 8, op. 13, beter bekend als de Pathétique en eveneens in do klein. Het openingsdeel zet meteen de toon met een onstuimig hoofdthema, dramatische sprongen in de melodie en een rusteloze begeleiding. 

Een opvallend contrast vormt het tweede deel. In plaats van de verwachte langzame beweging komt hier een speels en licht scherzo met elementen van een fuga. Minder lichtzinnig is het menuet, dat met zijn ernstige sfeer en onverwachte ritmische accenten afwijkt van de elegante, lichtvoetige dansmuziek die destijds gebruikelijk was. Ook in de finale, een rondo waarin het hoofdthema steeds terugkeert als een refrein, overheerst de onrust. Ondanks enkele lyrische passages blijft de muziek rusteloos voortbewegen en krijgt de dramatiek uiteindelijk het laatste woord.

Strijkkwartet nr. 12 in Es, op. 127

Het Strijkkwartet nr. 12 in Es is het eerste van de vijf late kwartetten die Beethoven aan het einde van zijn leven componeerde. De aanleiding om terug te keren naar het genre, dat hij sinds 1810 niet meer had beoefend, was een opdracht van de Russische prins Nikolaj Galitzin. Vanuit Sint-Petersburg schreef Galitzin Beethoven in 1822 aan met de vraag om enkele kwartetten voor hem te componeren. Tijdens een eerder verblijf in Wenen was hij zo’n bewonderaar van Beethovens muziek geworden dat hij zelfs bereid was daar eender welke prijs voor te betalen. Uiteindelijk componeerde Beethoven drie kwartetten voor Galitzin: naast dit nr. 12 ook nr. 13, op. 130 en nr. 15, op. 132.

De première van dit kwartet in maart 1825 kende echter weinig succes. Beethoven had zijn partituur pas laat voltooid, waardoor de musici slechts twee weken tijd hadden om het werk in te studeren. Onvoldoende, zo bleek, om de vernieuwende muziektaal overtuigend tot zijn recht te laten komen. Vanaf de tweede uitvoering enkele weken later viel het kwartet echter beter in de smaak.

Hoewel Beethoven vasthoudt aan de klassieke vierdelige structuur, klinkt in dit werk al volop de eigenzinnige muziektaal van zijn late periode. Het eerste deel opent met een reeks plechtige akkoorden, maar het zacht wiegende hoofdthema zorgt vervolgens voor een serene sfeer die de hele beweging lang aanblijft. Het daaropvolgende langzame deel, dat bijna de helft van het werk in beslag neemt, vormt het zwaartepunt van het kwartet. In deze immense variatiereeks voert Beethoven een verstild, contemplatief thema langs onverwachte harmonische wegen, waardoor het oorspronkelijke thema soms nauwelijks nog herkenbaar is. 

Na de introspectieve diepgang van het tweede deel slaat Beethoven met het Scherzo een heel andere weg in. De speelse, dansante muziek laat horen dat zijn late stijl niet alleen ruimte biedt aan complexe, naar binnen gekeerde klankwerelden, maar evengoed aan een aardse, bijna volkse expressie. De finale brengt die verschillende werelden samen: dansante passages en echo's van de heroïek uit Beethovens middenperiode duiken op, maar uiteindelijk blijft het de ingetogen lyriek die overheerst.

wachtlijst

Wenslijstje

Toegevoegd:

Ga naar wenslijstje

Inschrijven voor onze nieuwsbrief